Priroda je za ljudsku vrstu odredila trajanje trudnoće od 280 dana ili 10 lunarnih meseci, ili 40 nedelja. Kako, najčešće, nije poznat tačan datum začeća, a i brojni faktori utiču na nepravilnost menstrualnog ciklusa žene, samo tri odsto beba se rađa na tačno izračunat datum termina porođaja. Međutim, ogromna većina se rodi između 37. i 42. nedelje, računato od prvog dana poslednje menstruacije majke, i taj period se smatra terminom porođaja u širem smislu reči. Deca rođena pre ovog termina se nazivaju preterminskom ili nedonesenom, a posle njega postterminskom ili prenesenom.

Gestacijska zrelost

Na osnovu izgleda i ponašanja novorođenog deteta, može se sa preciznošću od plus, minus nekoliko dana odrediti takozvana gestacijska zrelost bebe, koja označava trajanje trudnoće. Ranije se telesna masa na rođenju smatrala najvažnijim parametrom na osnovu koga je procenjivana gestacijska zrelost, ali se pokazalo da to nije dobro, jer postoje deca koja su sićušna ili previše mršava (hipotrofična), kao što ima i pravih malih džinova (hipertrofična novorođenčad).     

Najveći broj dece se, na krivuljama fetalnog rasta, koje su napravljene prema polu, gestacijskoj zrelosti i redosledu rađanja (paritetu majke) - nalazi između 10. i 90. percentila i naziva eutrofičnom (normalno uhranjenom).

Bebe, koje su na tabelama rasta ispod 10. percentila, nazivaju se hipotrofičnim ili malim za datum (termin) porođaja. Među njima ima konstitucionalno sitne dece, koja su nasledila svoje niske pretke, ali su pritom potpuno zdrava i ne nose nikakve posebne rizike za svoj budući život.

Međutim, ima i dece čija se krivulja rasta, beležena na ultrazvučnim pregledima tokom trudnoće, nalazi ispod normalne krivulje i označava intrauterusni (unutarmaterični) zastoj u rastu (IUZR). On pokazuje da nešto nije bilo u redu dok je beba boravila u maminom stomaku.

Kako izgleda normalan rast i razvoj bebe tokom trudnoće?

Život ploda u materici se deli na dva razvojna perioda: embrionalni i fetalni.

*Embrionalni period traje prvih deset nedelja i u njemu se odvija takozvana organogeneza, odnosno razvoj svih unutrašnjih organa. Na kraju ovog perioda, embrion je težak samo 2,8 grama, a visina u sedećem položaju mu iznosi oko tri centimetra. Svi nepovoljni uticaji koji mogu da deluju na plod u ovom intervalu - dovode do njegovih velikih oštećenja, pa i gubitka.

*Fetalni period traje od 11. nedelje do kraja trudnoće. Tokom njega plod, koji se sada naziva fetusom, raste - i to tako što mu se u drugom tromesečju linearno povećavaju dužina i masa, da bi krajem trudnoće prirast mase bio nešto manji. Ukoliko porođaj kasni, prirast telesne mase se potpuno zaustavlja.

Nakon rođenja, beba nastavlja da raste nešto sporije nego pre toga. Ipak, njen rast tokom prve godine je brži nego u bilo kom kasnijem periodu života.

Brojni činioci, koji mogu da potiču od majke, samog ploda, posteljice ili sredine u kojoj majka živi, utiču na fetalni rast. Ali, najznačajniji od njih su: individualni potencijal rasta ploda i normalna funkcija posteljice. Razni faktori koji remete ove činioce mogu da dovedu do toga da se rodi dete koje ima simptome intrauterusnog zastoja u rastu. Može da bude nedoneseno, rođeno na vreme, ili preneseno.

Dete sa intrauterusnim zastojem u rastu

Dete sa intrauterusnim zastojem u rastu (IUZR) može, ali ne mora biti malo za datum - prema tablicama fetalnog rasta (na primer, ako su mu krupni roditelji), ali je njegov rast u toku trudnoće iz nekog razloga bio usporen ili zaustavljen, tako da ono nije dostiglo dimenzije za koje je genetski bilo predodređeno. U ovoj grupi dece su povećane stope oboljevanja i smrtnosti, pa ona zahtevaju poseban nadzor.

Postoje dva tipa intrauterusnog zastoja u rastu: simetričan (nastaje pre 34. nedelje gestacije, i obično se viđa kod hipotrofične nedonoščadi) i asimetričan (počinje nakon 34. nedelje gestacije i sreće se kod donesene i prenesene novorođenčadi).